Policy Forum Armenia-ի փետրվարի 18-ի նախագահական ընտրությունների արդյունքների վերլուծությունը

Policy Forum Armenia-ն (PFA) ներկայացնում է փետրվարի 18-ին կայացած Հայաստանի նախագահական ընտրությունների՝ ԿԸՀ հրապարակած նախնական պաշտոնական արդյունքների վերլուծությունը։ Համահունչ լինելով ականատեսների վկայությունների, տեղական լրատվամիջացների բազմաթիվ հրապարակումների և այլ հետազոտությունների արդյունքների հետ՝ ստորև համառոտ ներկայացվող մեր վերլուծությունը հաստատում է հետևյալը՝

1. Զգալի և համակարգային ջանքեր են ներդրվել քվեարկության մասնակցության մակարդակը արհեստականորեն ուռճացնելու համար (Գծապատկեր 1-ի Աղյուսակ 1)։ Ավելին՝ ակնկալվող մասնակցության մակարդակից (այսինքն նորմալ (Գաուսյան) բաշխումից) շեղումներն ավելի մեծ են, քան 2008 թվականի նախագահական ընտրությունների արդյունքների մեր վերլուծությունում բացահայտված շեղումները (տե՛ս Գծապատկեր 1, «2008 թ․նախագահական ընտրությունները Հայաստանում։ Առանձին հարցեր և վերլուծություն» զեկույցում

Բացատրություն. Տեսականորեն` ցանկացած մեծ թվով փոփոխականների համար բաշխման նորմալությունը բխում է Լյապունովի կենտրոնական սահմանային թեորեմից: Ըստ վերջինի, եթե մեզ հետաքրքրող պատահական փոփոխականները անկախ են ապա նրանց գումարը/միջինը նորմալ է բաշխված: Ընտրական գործ ընթացների կոնտեքստում, նորմալ բաշխումից շեղումները վկայում են բնականոն ընթացքին միջամտության մասին, որը, որպես կանոն, նշանակում է որ առկա են ընտրակեղծիքներ։

Գծապատկեր 1 Աղյուսակ 1-ի վրայի այս կտրուկ ելուստը (այն է՝ սպասված նորմալ բաշխման գերազանցումն այդ հատվածում) մեծապես նման է Ռուսաստանում 1996թ-ի և 2000թ-ի նախագահական ընտրությունների արդյունքներին և 1995, 1999 և 2003թ-ի Դումայի ընտրությունների արդյունքներին, և Ուկրաինայի 2004թ-ի նախագահական ընտրությունների արդյունքներին, որոնք բոլորն էլ համարվել են մեծ չափով անճշտություններ/անկանոն արդյունքների զգալի տոկոս ունեցող (Տես՝ Մյագկով, Օրդեշուկ և Շակին, 2005):

Տեսականորեն հնարավոր է, որ որոշ ընտրատեղամասերում մասնակցության աստիճանը մյուսներից տարբերվի` մշակութային, դեմոգրաֆիկ կամ ակտիվության վրա ազդող այլ պատճառներով: Հայաստանյան իրականությունում, սակայն, դժվար է հայտնաբերել և սահմանել այնպիսի գործոններ, որոնց շնորհիվ հնարավոր կլիներ բացատրել Գծապատկեր 1 Աղյուսակ 1-ի -ում արտացոլված կորի ակնհայտ լայն եզրը:

Հետաքրքրական է նշել որ Մյագկովը, Օրդեշուկը և Շակինը (2005) ստացել են նորմալին մոտ բաշխում Ռուսաստանի 1996թ.-ի նախագահական ընտրությունների երկու փուլերին ոչ հանրապետական տարածաշրջանների համար, 2000թ.-ի նախագահական ընտրությունների, ինչպես նաև 1999թ-ի և 2003թ-ի Դումայի ընտրությունների ժամանակ: Ըստ նույն հեղինակների, Ուկրաինայում 1999թ-ի նախագահական ընտրությունների և 2004թ-ի նախագահական ընտրությունների առաջին փուլի արդյունքները ևս բաշխված են նորմալ բաշխմամբ:

2. Քվեարկության մասնակցությունը ուռճացման հանգեցնող այս կեղծիքների շահառուն Սերժ Սարգսյանն է, մինչդեռ նրա հիմնական մրցակից Րաֆֆի Հովհաննիսյանը հիմնական տուժողն է (Գծապատկեր 1-ի Աղյուսակ 2 և Աղյուսակ 3)․ Այս դեպքում ևս շեղումները լայնածավալ են և գերազանցում են 2008 թվականի ընտրություններին բացահայտված շեղումները (տե՛ս Գծապատկեր 2, «2008 թ․նախագահական ընտրությունները Հայաստանում։ Առանձին հարցեր եւ վերլուծություն» զեկույցում)։

Բացատրություն. Ինչպես նշվել էր վերևում, յուրաքանչյուր թեկնածուի օգտին ստացված ձայները պետք է մոտավորապես նորմալ բաշխված լինեն: Ի հակադրություն` Ս. Սարգսյանի և Ր. Հովհաննիսյանը օգտին ձայների բաշխումները նորմալից խիստ հեռու են: Սարգսյանի դեպքում գրաֆիկը նորմալ տեսք ունի միայն մինչև առաջին 45-46 տոկոսը բաշխման կորի աճման հատվածում: Այս կորի և նորմալ կորի միջև գտնվող մակերեսը 45-46 տոկոսից բարձր մասնակցության տիրույթում ներկայացնում է այն ընտրատարատեղամասերի թիվը, որոնցում Սարգսյանի մասնաբաժինը ավելի մեծ է, քան կանխատեսվում է ընտրակեղծիքների բացակայությամբ (այն է՝ մաքուր) ընտրությունների դեպքում, և, հետևաբար, արտացոլում է նաև մեքենայությունների չափը, որ իրականացվել են տվյալ թեկնածուի օգտին: Ելնելով կորի տեսքից` սա բավականին ծավալուն մակերես է և ցույց է տալիս մեծ ծավալի անճշտություններ:

Հովհաննիսյանի դեպքում ձայների բաշխման կորը նման է նորմալ կորի միայն 49-50 տոկոս մասնակցությունից հետո: Այդ կետից դեպի ձախ գտնվող կորի հատվածն արտացոլում է ընտրատեղամասերի անհամամասնորեն մեծ թիվ, որոնք Հովհաննիսյանի համար քվեների ցածր մակարդակ են ամփոփել, համեմատած նորմալ կորի հետ: Այսպիսով, այս կորի և նորմալ կորի արանքում գտնվող մակերեսը, մասնակցության 49-50 տոկոսից ավելի փոքր արժեքների տիրույթում, ցույց է տալիս այն ընտրատեղամասերի թիվը, որոնցում Հովհաննիսյանի մասնաբաժինը ավելի փոքր է, քան ընտրակեղծիքների բացակայության պարագայում է կանխատեսվում:

Երկու կորերի գագաթների համեմատությունը ցույց է տալիս, որ այն տեղամասերում, որոնց արդյունքները չեն ենթարկվել խեղաթյուրման, ընդդիմության հիմնական թեկնածու Ր. Հովհաննիսյանն առնվազն 4 տոկոսով առաջ է անցել իր մրցակցից։

3. Ի լրումն արհեստականորեն ուռճացված քվեարկության մասնակցությանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանին և մյուս ընդդիմադիր թեկնածուներին պատկանող քվեները խարդախությամբ ավելացվել են Սերժ Սարգսյանի քվեներին․ ուռճացված քվեարկության մասնակցություն ունեցող ընտրատեղամասերում յուրաքանչյուր 100-միավոր ձայների աճի արդյունքում Սերժ Սարգսյանը ստացել է մոտ 105 քվե (Գծապատկեր 2-ի Աղյուսակ 1)։

Բացատրություն. Սոբիանինի և Սուխովոլսկու (1993) կողմից առաջարկված մի տեստ ուսումնասիրում է յուրաքանչյուր թեկնածուի ստացած ձայների մասնաբաժնի և ընտրողների մասնակցության ցուցանիշի միջև կապը: Հեղինակները պնդում են, որ եթե դիտարկենք ռեգրեսիա որպես կախյալ փոփոխական դիտարկելով թեկնածուի ստացած քվեների մասնաբաժինը և որպես բացատրող փոփոխական` ընտրողների մասնակցության ցուցանիշը, ապա դասական Փոքրագույն քառակուսիների եղանակով (ՓՔԵ) ստացված անկյունային գործակցի գնահատված արժեքը պետք է 1-ից փոքր դրական թիվ լինի և մոտ լինի ողջ երկրում տվյալ թեկնածուի հավաքած ձայների մասնաբաժնին: Եթե գնահատված անկյունային գործակցի արժեքը շատ ավելի մեծ է, քան թեկնածուի օգտին ստացված ձայների մասնաբաժինը, ապա դա կնշանակի, որ. (1) տվյալ թեկնածուի օգտին լցոնումներ են տեղի ունեցել, և/կամ (2) նորմալ մասնակցության մակարդակից շատ ավելի մեծ թվով մարդիկ են մոբիլիզացվել և ավելի մեծ մակարդակի մասնակցություն է ապահովվել, ինչի արդյունքում տվյալ թեկնածուն մյուսների համեմատ անհամամասնական աջակցություն է ստացել: Եթե այդ գործակիցը գնահատման արդյունքում 1-ից մեծ լինի, ապա դա կնշանակի, որ տվյալ թեկնածուն ոչ միայն օգտվել է արհեստականորեն ավելացված, այլ նաև այլ թեկնածուներից կորզած քվեներից:

Ս. Սարգսյանի դեպքում գնահատված գործակցի արժեքը 1.05 է (այն է՝ 1-ից մեծ), որը ինչպես արդեն նշեցինք նշանակում է, որ տվյալ թեկնածուն ոչ միայն օգտվել է արհեստականորեն ավելացված, այլ նաև այլ թեկնածուներից կորզած քվեներից:

4. Ընտրական մասնակցությունը ավելացման եղանակներից մեկը եղել է լցոնումը։ Ինչպես ցույց է տալիս Գծապատկեր 2-ի Աղյուսակ 3-ը անվավեր քվեաթերթիկների թիվը պակասում է ընտրական մասնակցության ավելացման հետ զուգահեռ, ինչը լցոնման հստակ նշան է։ Այս արդյունքը տարբերվում է 2012 թ․ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների մեր վերլուծությունից, որով պարզել էինք, որ լցունումները վիճակագրորեն նշանակալի չեն եղել (տե՛ս PFA-ի «2012 թ․խորհրդարանական ընտրություններ» զեկույցը

Բացատրություն. Սոբիանինի և Սուխովոլսկու (1993) վերջին և, հավանաբար, ամենահետաքրքիր փորձնական տեստը հիմնված է անվավեր քվեների մասնաբաժնի և մասնակցության ցուցանիշի միջև կապի ուսումնասիրության վրա: Տրամաբանորեն, այս երկու փոփոխականների միջև վիճակագրական կապ պետք է որ չլինի, քանի որ մասնակցության ավելի բարձր մակարդակը կբարձրացնի նաև անվավեր քվեների քանակը ընդհանուրի մեջ, թողնելով անվավեր քվեների մասնաբաժինն անփոփոխ:

Գծապատկեր 2 Աղյուսակ 3-ի վրա այս կախվածության առկայությունը հստակ ցույց է տալիս, որ ավելի բարձր մասնակցության մակարդակ ունեցող ընտրատեղամասերում, ընդհանուր առմամբ, անվավեր թերթիկների մասնաբաժինն ավելի փոքր է: Սա ամենայն հավանականությամբ նշանակում է, որ երբ լցոնումներ են իրականացվել, դրանք իրականացնողներն առանձնապես հոգ չեն տարել, որպեսզի պահպանեն վավեր և անվավեր թերթիկների հարաբերակցությունը, և արդյունքում, անվավեր թերթիկների մասնաբաժինն ընդհանուրի մեջ նվազել է: Մտահոգիչ է նաև զրոյական անվավեր թերթիկներ և միևնույն ժամանակ բարձր մասնակցություն արձանագրած ընտրատեղամասերի քանակը: Սա նույնպես նշանակում է, որ բարձր մասնակցության մակարդակը արհեստականորեն ստեղծվել էր` հիմնականում արհեստականորեն աճեցնելով քվեարկողների թիվը:

5. Անվավեր քվեների՝ Սերժ Սարգսյանի օգտին հաշվելու մասին է մատնանշում այն փաստը (Գծապատկեր 2-ի Աղյուսակ 4), որ Սերժ Սարգսյանը ավելի շատ քվեներ ստացել է այն տեղամասներում, որտեղ անվավեր քվեաթերթիկների պաշտոնական թիվը փոքր է։

Բացատրություն. Գծապատկեր 2 Աղյուսակ 4-ում ներկայացված են Ս. Սարգսյանի օգտին տրված ձայների մասնաբաժինները որպես ֆունկցիա անվավեր քվեների հարաբերակցությունից: Այս հակադարձ համեմատական հարաբերությունը ակնհայտ շեղում է այն ակնկալիքից, որ անվավեր քվեաթերթիկների հարաբերակցությունը պետք է լինի անկախ ցանկացած թեկնածուի օգտին քվեարկված քվեաթերթիկների հարաբերակցությունից, լինելով միջին հաստատունը համեմատ բոլոր ընտրատեղամասերի:

6. Առկա է նաև գյուղական համայնքներում ձայների հաշվարկի ընթացքում իրականացված կեղծիքի մասին հստակ վկայություն: Թվային տեստը (digit test, Գծապատկեր 3) բացահայտում է արդյունքների հաշվարկի վրա մարդկային ներգործության (այդ թվում նաև մեկ թեկնածուի օգտին տրված քվեները մեկ ուրիշի օգտին հաշվարկել և այլն) հստակ նշաններ, որոնք չափվել են Երևանից և Գյումրիից դուրս գտնվող տեղամասերում երկու առաջատար թեկնածուներին կողմ քվեների համասեռ բաշխումից շեղումների չափով:

Բացատրություն. Թվային թեսթը (digit test) հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ առանց մարդկային միջամտության, վերջին նիշերը պետք է համասեռ բաշխված լինեն 10 տոկոս հավանականությամբ, քանի որ ընդհանուր առմամբ կա տասը նիշ` 0-9: Թվային թեսթերը հիմնականում ծնվում են մարդկային կողմնակալության՝ թերևս ընտրատարածքային հանձնաժողովի նախագայի/քարտուղարի կողմից, արհեստականորեն թվեր ստանալու արդյունքում: Հետևաբար, թվային ընտրակեղծիքը բյուրոկրատական կեղծիքի բացահայտ դրսևորում է:

Մեկ թեկնածուից մյուսի օգտին ձայներ վերագրելն այս տեսակի կեղծիքի օրինակ է: Գծապատկեր 4-ը ներկայացնում է անցկացված թեսթերի արդյունքները` հիմնվելով ընտրական տեղամասերի պաշտոնական արդյունքների վրա: Նպատակը, դարձյալ, իրական արդյունքը տեսական կանխատեսումների հետ համեմատելն է` տեսնելու, թե արդյոք՞ տարբերությունը վիճակագրական տեսանկյունից զգալի է, թե՞ ոչ:

Ըստ Գծապատկեր 3-ի, Chi-square թեսթի վիճակագրության մեծությունը 29.74 է (0.00-ի p-մեծությունը), ինչը ժխտում է համասեռ բաշխման հիպոթեզը: Ի տարբերություն սրան, Գյումրիում և Երևանում գտնվող տեղամասերի արդյունքների վերջին թվերի բաշխումի շեղումը համասեռ բաշխումից վիճակագրորեն նշանակալի չէ:

Հաշվի առնելով վերը նշվածը, մենք եզրափակում ենք այն պնդմամբ, որ այն տեղամասերում, որոնց արդյունքները չեն ենթարկվել խեղաթյուրման, ընդդիմության հիմնական թեկանծու Ր. Հովհաննիսյանն առնվազն 4 տոկոսով առաջ է անցել իր մրցակցից։ Սա, այնուամենայնիվ, հանդիսանում է այդ թեկնածուների օգտին քվեարկած իրական արդյունքների տարբերության նվազագույն շեմը՝ հաշվի առնելով Ս. Սարգսյանի օգտին իրականացված կեղծիքների մեծ ծավալը։

Անհրաժեշտ ենք համարում նշել որ մեր վերլուծության արդյունքները համահունչ են օրերս հրատարակած ռուս և ամերիկացի գիտնականների հետազոտությունների արդյունքների հետ, որոնք նույնպես մատնանշում են զանգվածային կեղծիքները և Ր. Հովհաննիսյանի փետրվարի 18-ի ընտրություններում առաջատար լինելու փաստը։

Այսպիսով սույն վերլուծությունը ամենայն լրջությամբ կասկածի տակ է դնում ընտրական զարգացումների և արդյունքների մասին հրապարակված պաշտոնական տարբերակը, ԵԱՀԿ-ԺՀՄԻԳ դիտորդական առաքելության հայտարարությունը, ինչպես նաև արևմտյան մամուլի փետրվարի 18-ին տեղի ունեցած գործնթացի մասին տեղ գտած հրապարակումները։

Մեր վերլուծության արդյունքները ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ 2013 թվականի ընտրությունների վերջնական արդյունքը զանգվածային խախտումներ և ներգործության է ենթարկվել է և չի արտացոլում Հայաստանի քաղաքացիների ազատ կամքը:

Մեր արդյունքները նաև կասկածի տակ են դնում միջազգային դիտորդների դերը Հայաստանի կոնտեքստում, մասնավորապես նրանց անկողմնակալությունը և ընտրական կեղծիքները բացահայտելու ունակությունը, որոնք գնալով ավելի մշակված և պակաս ակնհայտ են դառնում:

Հղումներ

Beber, B. and A. Scacco, 2012. “What the Numbers Say: A Digit-Based Test for Election Fraud,” Political Analysis; April. Available from here.

Mebane, W. and K. Kalinin, 2009. “Comparative Election Fraud Detection,” MPSA Annual Meeting. Chicago.

Myagkov, M., P. C. Ordeshook, and D. Shakin (2005). “Fraud or Fairytales: Russia and Ukraine’s Electoral Experience,” Post-Soviet Affairs 21, No. 2.

Sjoberg, F., 2012. “Making Voters Count: Evidence from Field Experiments about the Efficacy of Domestic Election Observation”, Columbia University mimeo, August; Available from here.

Sobianin, A. and V. Sukhovolskiy (1993). Elections and the Referendum December 12, 1993 in Russia: Political Results, Perspectives and Trustworthiness of the Results,” unpublished report to the Administration of the President of the Russian Federation, Moscow, 1993; as reported in Myagkov, Ordeshook, and Shakin (2005).

Sobianin, A., E. Gelman, and O. Kaiunov (1994). “The Political Climate of Russia’s Regions: Voters and Deputies, 1991-93,” The Post-Soviet Review 21, No. 1.

Գծապատկեր 1. Ընտրական մասնակցության և թեկնածուների մասնաբաժիների հաճախականությունը

Գծապատկեր 2․ Թեկնածուների մասնաբաժինը ֆունկցիա մասնակցությունից

Գծապատկեր 3. Ձայների հաշվարկի հետ կապված կեղծիքներ

Advertisements
Image | This entry was posted in Admin, POLITICS, SOCIETY. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s